
Nhà đất cha cho con: miễn thuế. Cổ phần cha cho con: 10%.
Hai câu trên đúng từ 01/7/2026, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15. Hóa đơn thuế không hỏi bố thương con đến đâu. Nó hỏi tài sản nằm ở dạng gì.
Điều 4 khoản 1 của luật miễn thuế khi nhận thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa vợ chồng, cha mẹ với con, ông bà với cháu, anh chị em ruột [1]. Điều 3 khoản 9 đưa vào diện chịu thuế phần nhận thừa kế, quà tặng là chứng khoán, phần vốn trong tổ chức kinh tế, cơ sở kinh doanh, bất động sản và tài sản phải đăng ký sở hữu [1]. Điều 18 đặt thuế suất 10% cho cá nhân cư trú, trên phần giá trị vượt 20 triệu đồng mỗi lần nhận [1]. Theo cách đọc của tôi, trong danh sách miễn thuế giữa người thân của Điều 4 khoản 1 chỉ có bất động sản. Cổ phần không có tên trong danh sách đó.
| Người con nhận từ cha mẹ | Thuế thu nhập cá nhân |
|---|---|
| Bất động sản | Miễn (Điều 4 khoản 1) |
| Cổ phần, phần vốn góp, chứng khoán | 10% trên phần giá trị vượt 20 triệu đồng mỗi lần nhận (Điều 18) |
Bài này đi qua ba hệ quả mà chủ doanh nghiệp gia đình nên tính trước khi nghĩ tới chuyện chuyển giao.
Thứ nhất: người nộp thuế là người nhận, và nộp bằng tiền
Điều 18 xác định thu nhập tính thuế vào lúc nhận thừa kế. Với quà tặng, đó là lúc bên tặng cho hoặc lúc người nhận nhận được thu nhập [1]. Cha giao cổ phần cho con khi còn sống rơi vào nhánh quà tặng. Người nhận là người con. Công ty có quỹ tiền mặt dày đến đâu thì người nộp thuế vẫn là con, giống như tiền trong két công ty không trả được tiền học phí của con.
Ca Samsung, mà tôi có nhắc ở chương 10 Sóng Cuối, cho thấy cỡ hóa đơn khi tài sản nằm trong cổ phiếu. Chủ tịch Lee Kun-hee qua đời tháng 10/2020. Di sản khoảng 26 nghìn tỷ won, trong đó cổ phiếu khoảng 19 nghìn tỷ. Thuế thừa kế khoảng 12 nghìn tỷ won, nộp theo đợt trong 5 năm từ tháng 4/2021 [3][4]. Tôi tính gần đúng từ hai con số này: thuế bằng khoảng 46% di sản, cổ phiếu chiếm khoảng 73%.
| Nghìn tỷ won, làm tròn | |
|---|---|
| Di sản | 26 |
| Cổ phiếu trong di sản | 19 |
| Thuế thừa kế | 12 |
Tháng 4/2026, bà Hong Ra-hee bán 15 triệu cổ phiếu Samsung Electronics theo giao dịch khối trước giờ mở cửa, giá 205.237 won một cổ phiếu, tổng gần 3,1 nghìn tỷ won. Tỷ lệ sở hữu của bà giảm từ 1,49% xuống 1,24% [3]. Theo hồ sơ công bố hồi tháng 1/2026, số tiền bán dùng để nộp thuế và trả nợ [4].
Tôi không kể ca này để bình luận gia đình đó làm đúng hay sai. Tôi kể vì nó đặt ra câu hỏi: tài sản nằm trong cổ phần thì thuế nộp bằng gì? Nhìn bằng con mắt treasury, nghề tôi từng làm ở ngân hàng, tài sản bao nhiêu chưa quan trọng. Tiền về ngày nào mới quan trọng.
Cổ phần công ty chưa niêm yết không bán được trong một phiên như cổ phiếu Samsung. Ngoài tiền riêng của người con, còn ba đường chính để có tiền nộp 10%: lấy từ cổ tức, đi vay, hoặc bán bớt một phần cổ phần cho người khác. Đường thứ ba nghĩa là quyền kiểm soát mà cha định giữ đã nhỏ đi trước khi con kịp ngồi vào ghế.
Thứ hai: thước đo giá trị đổi theo cái đồng hồ IPO
Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn cách tính giá trị theo từng loại tài sản (tôi đọc qua bản tóm tắt của Báo điện tử Chính phủ, anh chị nên đối chiếu toàn văn nghị định). Chứng khoán niêm yết tính theo giá tham chiếu trên Sở giao dịch chứng khoán, tại thời điểm đăng ký quyền sở hữu hoặc nộp hồ sơ khai thuế. Chứng khoán chưa niêm yết tính theo giá trị sổ sách kế toán của công ty phát hành tại thời điểm lập báo cáo tài chính gần nhất. Phần vốn góp tính theo giá trị sổ sách gần nhất trước ngày đăng ký quyền sở hữu [2].
Giả sử công ty có vốn chủ sở hữu trên sổ sách 60 tỷ đồng, cha chuyển toàn bộ cổ phần cho con khi chưa niêm yết. Thuế 10% tính trên khoảng 60 tỷ, tức khoảng 6 tỷ đồng. Giả sử công ty đã niêm yết và giá tham chiếu cho toàn bộ số cổ phần ấy là 300 tỷ đồng vào lúc làm thủ tục đăng ký. Cùng cổ phần, cùng cha, cùng con. Hóa đơn 6 tỷ hay 30 tỷ tùy thước đo. Con số 300 tỷ chỉ để tính, giá thị trường có thể thấp hơn sổ sách chứ không chắc cao hơn.
Lên sàn đổi thước đo từ giá trị sổ sách sang giá thị trường. IPO hay được kể như chuyện gọi vốn. Ở đây nó còn là cái mốc đổi cách tính thuế khi cha giao cổ phần cho con. Chương 10 của Sóng Cuối cũng đặt hai thời điểm chuyển giao, trước IPO và sau IPO, cạnh nhau trong một bảng so sánh [5].
Chuyện này không thuộc loại mẹo. Thước đo do nghị định quy định, và kế toán thuế cùng luật sư của anh chị mới là người xác nhận cách áp vào trường hợp cụ thể.
Thứ ba: Điều 18 không có cơ chế nộp chia đợt
Gia đình Samsung nộp 12 nghìn tỷ won theo đợt trong 5 năm vì luật Hàn Quốc cho phép nộp thuế thừa kế theo nhiều năm [3][4]. Tôi đọc bốn khoản của Điều 18 trong luật Việt Nam và không thấy cơ chế tương tự [1]. Thủ tục nộp thuế nằm ở văn bản hướng dẫn và luật quản lý thuế, nên tôi không khẳng định gì thêm. Chủ doanh nghiệp nên hỏi kế toán thuế trước ngày làm thủ tục, không phải sau.
Nói cho công bằng
Túm lại, con số 46% ở ca Samsung chỉ để anh chị thấy cỡ hóa đơn khi tài sản nằm trong cổ phiếu. Theo cách tôi hiểu, Hàn Quốc tính thuế thừa kế trên cả khối di sản, còn ở Việt Nam là thuế thu nhập đánh vào người nhận (tôi chưa đối chiếu toàn văn luật Hàn Quốc), nên hai con số không so thẳng với nhau được. Với 10% đánh trên người nhận, câu hỏi ở Việt Nam là tiền nộp lấy từ đâu, thuế suất chưa phải chuyện lớn nhất.
Chuyển sớm cũng chưa chắc là đáp án. Thuế rẻ hơn mà con chưa sẵn sàng thì giống mua xe giá hời cho người chưa có bằng lái: quyền kiểm soát và độ sẵn sàng của con là hai chuyện luật thuế không tính hộ.
Việc làm ngay
- Mở báo cáo tài chính gần nhất, lấy vốn chủ sở hữu nhân với tỷ lệ cổ phần định chuyển, rồi nhân 10%. Đó là mức thuế ước tính nếu chuyển cổ phần chưa niêm yết hôm nay, chưa trừ 20 triệu đồng.
- Viết ra nguồn tiền nộp thuế của người nhận: cổ tức, vay hay bán một phần. Ghi ngày cụ thể.
- Hỏi kế toán thuế về thời điểm đăng ký quyền sở hữu và cách áp Nghị định 253/2026/NĐ-CP vào trường hợp của mình.
- Nếu doanh nghiệp định lên sàn trong vài năm tới, tính thuế chuyển giao ở cả hai thước đo để biết cỡ chênh lệch, rồi đưa số đó cho kế toán thuế và luật sư. Lịch chuyển giao còn tùy việc người con đã sẵn sàng hay chưa.
Nếu sáng mai cổ phần sang tên con, trong nhà ai có sẵn khoản tiền bằng 10% giá trị sổ sách phần cổ phần đó?
Anh chị cần soát cả phần ai ngồi ghế lẫn phần tiền thì xem đánh giá sẵn sàng chuyển giao thế hệ. Phần cổ phần nên chuyển lúc nào và theo cách nào thuộc mảng chuyển nhượng sở hữu và kế hoạch tài sản. Muốn biết mình nên bắt đầu từ đâu, làm bảng đánh giá nhu cầu 21 câu, khoảng 8 phút.
P/S: nhà thì cha cho con được miễn thuế, cổ phần thì cha cho con phải đóng. Đứa con khó nuôi nhất của luật thuế là cổ phần đấy :)
Nguồn tham khảo
- Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, Công báo số 37 ngày 22/01/2026, truy xuất 17/11/2026.
- Báo điện tử Chính phủ, Quy định chi tiết thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ nhận thừa kế, quà tặng (Nghị định 253/2026/NĐ-CP), 06/7/2026, truy xuất 17/11/2026.
- The Korea Times, Samsung family completes inheritance tax payments with Hong Ra-hee share sale, 09/4/2026
- The Korea Herald, Samsung family nears completion of inheritance tax payments, 19/01/2026
- Nguyễn Thế Trung, Sóng Cuối, chương 10
Bài viết không phải khuyến nghị đầu tư và không phải tư vấn thuế.
Bài viết mang tính thông tin, không phải lời khuyên đầu tư, pháp lý hay tư vấn cho trường hợp cụ thể. Điều khoản sử dụng
Sao chép link để gửi qua Zalo hoặc tin nhắn.
